Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 grudnia 2025 r., sygn. P 10/16, ma istotne znaczenie dla właścicieli nieruchomości, na których znajdują się linie energetyczne, słupy energetyczne, gazociągi, wodociągi i inne urządzenia przesyłowe.
Trybunał Konstytucyjny zakwestionował możliwość nabywania przez zasiedzenie, przed 3 sierpnia 2008 r., służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu. Dla właścicieli nieruchomości oznacza to możliwość ponownego przeanalizowania swojej sprawy, w których przedsiębiorstwa przesyłowe powoływały się na zasiedzenie służebności przesyłu albo na wieloletnie korzystanie z nieruchomości jako podstawę swojego prawa.
Wyrok TK P 10/16 – najważniejsze informacje
Służebność przesyłu została wprowadzona do Kodeksu cywilnego z dniem 3 sierpnia 2008 r. W konsekwencji wyrok TK P 10/16 eliminuje możliwość przyjmowania, że przed tą datą przedsiębiorca nabył przez zasiedzenie służebność gruntową odpowiadającą treścią służebności przesyłu, na podstawie zakwestionowanej przez TK wykładni przepisów.
Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że dotychczas przyjęta w orzecznictwie wykładnia art. 292 w związku z art. 285 § 1i 2 k.c., dopuszczająca zasiedzenie służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu, miała charakter prawotwórczy, ponieważ doprowadziła do wprowadzenia do systemu prawa rzeczowego trzeciego rodzaju służebności, nieprzewidzianego przez ustawodawcę. Oznacza to, po wyroku TK zasiedzenie służebności przesyłu liczone jest od 2008 roku, tj. po wprowadzeniu go do Kodeksu Cywilnego. Tym samym pierwsze przypadki zasiedzenia w dobrej wierze mogą pojawić się dopiero w 2028 roku.
Główne zmiany w sytuacji właścicieli obejmują:
Pozbawienie przedsiębiorstw przesyłowych kluczowej linii obrony (zarzutu zasiedzenia)
Przed wydaniem wyroku TK, gdy właściciel gruntu występował do sądu o ustanowienie służebności przesyłu za wynagrodzeniem, przedsiębiorstwa przesyłowe powszechnie broniły się zarzutem, że nabyły już to prawo przez zasiedzenie (zaliczając okres posiadania sprzed 3 sierpnia 2008 r.) – po wyroku TK przedsiębiorstwa nie mogą skutecznie powoływać się na zasiedzenie służebności odpowiadającej treścią służebności przesyłu za okres sprzed wejścia w życie przepisów z 2008 r.
Otwarcie drogi do uzyskania odpłatnego ustanowienia służebności
Właściciele nieruchomości mogą skutecznie żądać ustanowienia służebności przesyłu za odpowiednim wynagrodzeniem na podstawie art. 305² § 2 k.c., bez ryzyka oddalenia ich wniosku z powodu rzekomego zasiedzenia prawa przed 2008 r.
Obowiązek oddalania wniosków przedsiębiorców o zasiedzenie przez sądy
Sądy rozpatrujące wnioski przedsiębiorstw przesyłowych o stwierdzenie zasiedzenia służebności sprzed 3 sierpnia 2008 r. są zobowiązane je oddalać, gdyż odpadła podstawa prawna takiego żądania. W postępowaniach kasacyjnych przed Sądem Najwyższym dotychczasowe orzeczenia uwzględniające zasiedzenie na korzyść operatorów są uchylane, jednak w postępowaniach ze skarg o wznowienie postępowania skargi są odrzucane – brak podstawy do złożenia skargi o wznowienie z uwagi na brak publikacji wyroku w DU (np. postanowienie Sądu Okręgowego w Sieradzu z 16.04.2026, I Ca 181/26; prawomocne; postanowienie Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 25.05.2026 r., II Ca 590/26, prawomocne) – Tutaj więc trzeba czekać na inne postanowienia, po publikacji wyroku. Na razie nie było publikacji.
Właściciele nieruchomości powinni więc ponownie przeanalizować sytuacje, w których przedsiębiorstwo przesyłowe korzysta z ich gruntu bez uregulowanego tytułu prawnego. Może to dotyczyć w szczególności nieruchomości, przez które przebiegają:
– linie energetyczne i słupy energetyczne,
– gazociągi,
– wodociągi i kanalizacja,
– rurociągi,
– inne urządzenia infrastruktury przesyłowej.
Skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego – czy można żądać wznowienia zakończonych już postępowań?
To obecnie jedno z najważniejszych i najbardziej problematycznych zagadnień związanych z wyrokiem P 10/16. Zgodnie z art. 401¹ k.p.c. można żądać wznowienia postępowania, jeżeli Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją aktu normatywnego, na podstawie którego wydano orzeczenie.
Problem polega na tym, że wyrok P 10/16 dotyczy określonego sposobu rozumienia przepisów Kodeksu cywilnego, a nie klasycznego uchylenia całego przepisu. Wcześniej Sąd Najwyższy w uchwale 7 sędziów z 17 grudnia 2009 r., sygn. III PZP 2/09, przyjął, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego stwierdzające w sentencji niezgodność z Konstytucją określonej wykładni aktu normatywnego, które nie powoduje utraty mocy obowiązującej przepisu, nie stanowi podstawy do wznowienia postępowania na podstawie art. 401¹ k.p.c. Uchwała ta otrzymała moc zasady prawnej. Sytuację komplikuje jednak wyrok TK z 3 grudnia 2025 r., sygn. SK 17/18. Trybunał orzekł w nim, że art. 401¹ k.p.c. w zakresie, w jakim nie pozwala na wznowienie postępowania w przypadku wyroku TK stwierdzającego niezgodność z Konstytucją określonego znaczenia aktu normatywnego, jest niezgodny z art. 190 ust. 4 Konstytucji. Powstała więc wyraźna rozbieżność pomiędzy wcześniejszym stanowiskiem Sądu Najwyższego a późniejszym stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego.
Dodatkową przeszkodą jest kwestia publikacji wyroku P 10/16 w Dzienniku Ustaw. Wyrok został opublikowany w Zbiorze Urzędowym OTK ZU A/2026, poz. 1, jednak dostępne dane wskazują, że nie został dotychczas ogłoszony w Dzienniku Ustaw. Pojawiły się już pierwsze orzeczenia sądów w zakresie skargi o wznowienie postępowania zakończonego stwierdzeniem zasiedzenia służebności zostanie, które odrzucały skargi z uwagi na brak publikacji wyroku P 10/16 w Dzienniku Ustaw, wskazując, że do czasu publikacji wyroku w Dzienniku Ustaw nie doszło do jego wejścia w życie, a tym samym nie powstała podstawa wznowienia z art. 401¹ k.p.c.
Oznacza to, że na obecnym etapie nie można bezpiecznie przyjąć, że właściciel może skutecznie wznowić każde zakończone postępowanie o zasiedzenie wyłącznie na podstawie wyroku P 10/16. Dlatego właściciele, których nieruchomości zostały obciążone prawomocnie stwierdzonym zasiedzeniem służebności odpowiadającej treścią służebności przesyłu, powinni już teraz zweryfikować swoje orzeczenia i terminy procesowe.
Z punktu widzenia właścicieli szczególnie istotny jest termin przewidziany w art. 407 k.p.c. Skarga o wznowienie z powodu określonego w art. 401¹ k.p.c. powinna zostać wniesiona w terminie trzech miesięcy od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. W przypadku P 10/16 kwestia początku biegu tego terminu jest obecnie związana z problemem publikacji wyroku w Dzienniku Ustaw. Właśnie dlatego nie należy utożsamiać samego ogłoszenia wyroku przez TK 2 grudnia 2025 r. z momentem, od którego automatycznie należy liczyć trzymiesięczny termin.
W praktyce oznacza to, że właściciel nieruchomości, który przegrał wcześniej sprawę o ustanowienie służebności przesyłu albo w którego sprawie prawomocnie stwierdzono zasiedzenie służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu, powinien możliwie szybko przeanalizować akta zakończonego postępowania.
W szczególności warto sprawdzić:
– czy w prawomocnym orzeczeniu stwierdzono zasiedzenie służebności przed 3 sierpnia 2008 r.;
– jakie przepisy i jaka wykładnia Kodeksu cywilnego stanowiły podstawę rozstrzygnięcia;
– czy w sprawie wydano wcześniej decyzję administracyjną dotyczącą korzystania z nieruchomości;
– czy możliwe jest wystąpienie z żądaniem ustanowienia służebności przesyłu za wynagrodzeniem;
– czy istnieją podstawy do wznowienia zakończonego postępowania;
– jaki termin procesowy będzie miał zastosowanie w konkretnej sprawie.
Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy prawomocnego orzeczenia, dat korzystania z nieruchomości oraz podstawy prawnej, na której przedsiębiorstwo przesyłowe opiera swoje prawa.
W ramach prowadzonej praktyki klientów prywatnych SKLAW w ramach współpracy z adw. Olgą Dziedzic zajmujemy się sprawami dotyczącymi służebności przesyłu, w szczególności analizą zasiedzenia służebności, postępowaniami o ustanowienie służebności przesyłu za wynagrodzeniem, a także oceną możliwości podjęcia działań w sprawach zakończonych prawomocnym orzeczeniem.
Jeżeli masz na swojej nieruchomości słupy energetyczne, linie energetyczne, gazociąg, wodociąg lub inne urządzenia przesyłowe, skontaktuj się ze mną w celu weryfikacji sytuacji prawnej. Analiza dokumentów i wcześniejszych orzeczeń może pozwolić ustalić, czy w konkretnej sprawie istnieją podstawy do dochodzenia wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu lub podjęcia innych działań prawnych.